İzlenim · Semerkant
Kalabalık azaldığında daha iyi akılda kalan yerler vardır. Registan onlardan biri.

Gündüz meydan gürültülüdür. Gruplar birbiri ardına gelir, rehberler dört dilde konuşur, herkes mavi mozaikleri fotoğraflar ve taçkapılardaki ayrıntıları arar. Akşama doğru bu biter. Güneş alçalır, ışık medrese cephelerine yandan düşer, gölgeler uzar ve meydan adımını yavaşlatır gibi olur.
Üç medrese buraya bir anda gelmedi. İlk olarak 1417–1420 yıllarında Uluğ Bey Medresesi yapıldı; Semerkant o sırada Timurluların bilim merkeziydi. Uluğ Bey hem hükümdar hem gökbilimciydi ve medresesinde yalnızca din değil, matematik ve astronomi de okutuluyordu. İki yüzyıl sonra karşısına Şirdar dikildi. Cephesi Uluğ Bey'inkine karşılık verir ama kendi dilinden konuşur: taçkapının üstünde sırtında güneş taşıyan kaplanlar, İslam mimarisinde ender rastlanan bir sahne. Topluluğu «altınla kaplı» anlamına gelen Tilla-Kari tamamlar. İçinde altın işlemeli bir cami var ve akşamları gündüzkünden daha yumuşak parlıyor.

«Registan» sözcüğü «kumlu yer» diye çevriliyor. Bir zamanlar burada ticaret yapılır, fermanlar okunurdu; meydan müze değil, şehrin merkeziydi. 2001'de tarihî Semerkant, Registan'la birlikte Unesco Dünya Mirası Listesi'ne girdi.
Ama burada yalnızca binalara bakmak yetmez. Registan'da asıl olan, onların arasındaki boşluktur. Ortada durduğunuzda üç cephe bir sahne oluşturur. Her taçkapı ayrı bir tablodur, birlikte tek bir bütün ederler.
Renkler saat saat değişir. Sabah mozaik soğuk ve serttir. Gündüz parlak, neredeyse grafiktir. Akşam açık mavi koyu laciverde iner, altın ise ısınır.
Turdan sonra kalırsanız meydan boşalır ve başka bir Semerkant görünür. Büyük süslemelerin içinden küçükleri, taçkapıların kenarındaki hat yazıları, gündüz birbirine karışan üç medrese arasındaki farklar ortaya çıkar. Sonra ışıklar yakılır ve tanıdık mimari birkaç dakikalığına bir dekor gibi görünür; günün bittiği, gecenin henüz başlamadığı o aralıkta.

Sonra meydandan uzaklaşın. Büyük cephelerin ardında mahalleler başlar: dar sokaklar, avlulu evler. Komşuların konuştuğu duyulur, taze ekmek kokar ve sokakta tesadüfen küçük bir atölye çıkar karşınıza. Registan bu şehrin bir parçası, ayrı duran bir anıt değil.
Semerkant'taysanız, tur biter bitmez meydandan ayrılmayın. Meydan sakinleşene kadar bekleyin. Yarım saat sürer.
Share
Daha fazla izlenim