Impressie · Samarkand
Er zijn plekken die je beter bijblijven als er weinig mensen zijn. Registan is er zo een.

Overdag is het plein luidruchtig. De ene groep volgt op de andere, gidsen praten in vier talen, iedereen fotografeert de blauwe mozaïeken en zoekt details op de portalen. Tegen de avond houdt dat op. De zon zakt, het licht valt van opzij op de gevels van de medresses, de schaduwen rekken zich uit en het plein lijkt zijn pas in te houden.
De drie medresses kwamen hier niet tegelijk. Als eerste werd tussen 1417 en 1420 de Ulugbek-medresse gebouwd, toen Samarkand het wetenschappelijke centrum van de Timoeriden was. Ulugbek was heerser én astronoom, en in zijn medresse werd niet alleen religie onderwezen, maar ook wiskunde en sterrenkunde. Twee eeuwen later verrees er tegenover de Sher-Dor. Haar gevel antwoordt die van Ulugbek, maar spreekt op haar eigen manier: boven het portaal tijgers met de zon op hun rug, een tafereel dat in de islamitische architectuur zelden voorkomt. De Tilla-Kari sluit het ensemble af, «met goud bedekt». Binnen een moskee met gouden afwerking, en 's avonds glanst ze zachter dan overdag.

Het woord «Registan» wordt vertaald als «zanderige plek». Hier werd ooit handelgedreven en werden decreten afgekondigd, het plein was het centrum van de stad, geen museum. In 2001 kwam het historische Samarkand, Registan incluis, op de Werelderfgoedlijst van Unesco.
Maar je moet hier niet alleen naar de gebouwen kijken. Het belangrijkste aan Registan is de ruimte ertussen. Ga je in het midden staan, dan vormen de drie gevels een toneel. Elk portaal is een schilderij op zich; samen vormen ze één geheel.
De kleuren veranderen per uur. 's Ochtends is het mozaïek koel en streng. Overdag fel, bijna grafisch. 's Avonds zakt het lichtblauw weg in diep blauw en wordt het goud warmer.
Wie na de rondleiding blijft, ziet het plein leeglopen en een ander Samarkand tevoorschijn komen. Kleine ornamenten duiken op binnen grote, kalligrafie langs de randen van de portalen, de verschillen tussen de drie medresses die overdag in elkaar overlopen. Dan gaat de verlichting aan, en een paar minuten lang lijkt de vertrouwde architectuur op een decor, in dat gat waarin de dag voorbij is en de nacht nog niet begonnen.

Loop daarna weg van het plein. Achter de grote gevels beginnen de mahalla's: smalle steegjes, huizen met binnenplaatsen. Je hoort de buren praten, het ruikt naar vers brood, en ergens in een steegje duikt toevallig een klein werkplaatsje op. Registan hoort bij deze stad, het is geen los monument.
Ben je in Samarkand, vertrek dan niet meteen na de rondleiding van het plein. Wacht tot het tot rust komt. Dat duurt een halfuur.
Share
Meer impressies